خی-کوادرات تستی
«بو 37 سای عادلانه چارخین وئره جه یی نتیجه دیرمی؟» سوْرغوسو اۆچۆن استاندارت تست.

χ² = Σ (گؤرۆلن − گؤزلنیلن)² / گؤزلنیلن، بۆتۆن 37 خانا اۆزره. p-دَیری آلماق اۆچۆن اونو 36 آزادلیق درجه سینده خی-کوادرات پایلانماسی ایله موقاییسه ائدین.
حساب ائتمک
هر خاناآوادانلیقخاناروتورداکی 37 نؤمره لنمیش بؤلمه دن بیری. همچنین: یووا، کاسا.تامامینی اوْخویون → اۆچۆن گؤزلنیلن سای n/37 دیر. هر خانا اۆچۆن گؤرۆلن و گؤزلنیلن آراسینداکی فرقی کوادراتا یۆکسلدین و گؤزلنیلنه بؤلۆن؛ 37 حدی توْپلایین. عادلانه چارخ اورتالاما 36 اطرافیندا دَیرلر وئریر (آزادلیق درجه سیلابوراتوریاسربستلیک درجه لریستاتیستیکاداکی مۆستقل قیمتلرین سایی. 37 خانا اۆزره خی-کوادرات تستی اۆچۆن بو سای 36 دیر، چۆنکی سایلار عۆمومی جمعه برابر اوْلمالیدیر.تامامینی اوْخویون →)، تقریباً 8.5 ستاندارت ساپماریاضیاتستاندارت انحرافواریانسین کوادرات کؤکۆ؛ نتیجه نین گؤزلنیلن دَیردن تیپیک اوزاقلیغی.تامامینی اوْخویون → ایله. 51.0-دان یۆکسک 5% سویه سینده، 58.6-دان یۆکسک 1% سویه سینده معنالی دیر. چارخ مئیلی آنالیزچیسی ستاتیستیکانی و دقیق p-دَیرینیلابوراتوریاp-دَیریچارخ عادل اوْلسایدی، مۆشاهیده اوْلوناندان ان آزی او قدر بؤیۆک ساپما گؤرمک احتمالی.تامامینی اوْخویون → نیظاملانمیش ناتامام قامما فونکسیاسیندان حساب ائدیر.
حل ائدیلمیش اؤرنک
1,000 فیرلانما. اوْتوز آلتی خانا 20 ایله 34 آراسیندا دۆشۆر؛ 8 نؤمره لی خانا 41 دفعه دۆشۆب. گؤزلنیلن 27.03 دۆر. تکجه 8 نؤمره لی خانانین حدی (41 − 27.03)²/27.03 = 7.2 دیر. فرض ائدک کی قالان 36 حدین جمعی 38 دیر (عادی). 36 آزادلیق درجه سینده χ² = 45.2، p ≈ 0.14. معنالی دئییل: عادلانه چارخ بونو یئددی دفعه دن بیرینده ائدیر. 8 نؤمره لی خانا تاپینتی یوْخ، نامیزددیر و جاواب داها مین فیرلانمادیر.
فرضلر
مۆستقل فیرلانمالارریاضیاتمۆستقل فیرلانمالارکئچمیشدن آسیلی اوْلمایاراق هر فیرلانمانین عئینی احتماللارا مالیک اوْلماسی. بو سایتداکی هر حسابلامانین اساسی.تامامینی اوْخویون → و هر خانا اۆچۆن ان آزی 5 گؤزلنیلن سای؛ بو او دئمکدیر کی تستین اصلاً دوغرو اوْلماسی اۆچۆن n ≥ 185، فایدالی اوْلماسی اۆچۆن ایسه چوْخ داها آرتیق لازیمدیر. فیرلانمالاری چارخلار آراسیندا بیرلشدیرمک بیرینجی فرضی روحاً پوْزور (سیز چارخی یوْخ، قاریشیغی تست ائدیرسیز). دیلرین ال ایمضاسی ائفکتی اونو عملاً پوْزاردی و هئچ بیر خانا فیزیکی اوْلاراق اۆستۆن اوْلمادان χ²-نی شیشیرردی.
پیرسون و مونته کارلو
کارل پیرسون تستی 1900-جۆ ایلده یایدی و اوْنون ایلک حل ائدیلمیش اؤرنکلریندن بیری مونته کارلودا یازیلمیش 26,306 رولت فیرلانماسی ایدی؛ او، اونلاری تصادف اوْلماق اۆچۆن حددن آرتیق قئیری-بیرابر تاپدی و «مونته کارلو رولتی… شانس اوْیونو دئییل» دئیه اعلان ائتدی. سوْنراکی یازارلار بو نتیجه یه گلدیلر کی فیرلانمالاری بیر قزئت اۆچۆن یازان ژورنالیستلر اونلارین چوْخونو اوْیدوروبلار؛ بو دا معلوماتین منبعی حاقیندا آیریجا بیر درسدیر.
پیرسون مونته کارلو فیرلانمالارینی اؤرنک گؤتۆره رک خی-کوادرات اویغونلوق تستینی یاییر.
فیرلانما معلوماتی شۆبهه آلتینا آلینیر؛ یازانلار گؤرۆنۆر سئریالاری اوْیدوروبلار.
فیشر آزادلیق درجه سینی رسمی شکله سالیر؛ 5% قبولو یئرلشیر.
ستاتیستیکچیلر رولت فیرلانمالارینی بیرابرلیک تستلری اۆچۆن درسلیک معلوماتی کیمی ایشله دیرلر.
García-Pelayo عایله سی متودو حقیقی یازیلمیش معلوماتلا ایشله دیر و مادریدده قازانیر.
کازینولار عئینی تستی اؤز چارخلاریندا مۆنتظم باخیمین بیر حیصه سی کیمی آپاریرلار.

حقیقی بیر تست: لاس وگاسدا اوْتوماتیک چارخلار
اوْیونچولار چوْخ واخت شۆبهه لنیرلر کی اوْتوماتیک چارخ توپوآوادانلیقتوپروتورون ترسینه یول بویونجا آتیلان کیچیک توپ. مدرن توپلار ivorine یا تفلون دان دیر، 18–21 mm.تامامینی اوْخویون → بؤیۆک شرطلردن یایدیریر. 2017-جی ایلین بیر آنالیزی بو شۆبهه نی لاس وگاسدا Interblock شیرکتینین دیلرسیز ایکیقات صیفیرلیچارخصیفیرهئچ بیر برابر اؤدنیشلی، دوجین یا سۆتون شرطینین اؤرتمه دیگی تک یاشیل خانا؛ کازینو اۆستۆنلۆیۆنۆن منبعی. همچنین: تک صیفیر، 0.تامامینی اوْخویون → چارخلاریندا، چارخ ایزله ین بیرینین قوْیدوغو نؤو شرط اوْلان بئش قوْنشو رقملیک قؤوسه شرط قوْیماقلا یوْخلادی. 299 فیرلانمادا قؤوس 39.3 گؤزلنیلنه قارشی 29 دفعه قازاندی؛ بو، عادلانه چارخین تقریباً 4% حاللاردا یاراتدیغی چاتیشمازلیقدیر. بۆتۆن 38 خانا اۆزره خی-کوادرات 37 آزادلیق درجه سینده 45.29 ایدی: p = 16.5%. اۆچ چارخدا 1,204 فیرلانمالیق ایکینجی نمونه χ² = 34.79، p = 57% وئردی و یوْخلانان هئچ بیر اؤلچولو قؤوس معنالی دئییلدی. هر ایکی نمونه بیرلیکده، 1,503 فیرلانما، χ² = 41.75، p = 27% وئردی. حؤکم یؤنلتمه یه دلیل اوْلمادیغی ایدی. تکجه بیرینجی نمونه شۆبهه لی گؤرۆنۆردۆ؛ مسئله نی حل ائدن ایکینجی سی اوْلدو.
خی-کوادراتدان اؤته
شۆبهه لی تک بیر خانا اۆچۆن بینوم تستی داها گۆجلۆدۆر. شۆبهه لی قؤوس اۆچۆن سکتور آنالیزی صحیفه سینده کی سکتورچارخسئکتورچارخدا خانالارین بیتیشیک قؤوسو؛ میز نقشه سینده کی قروپدان فرقلی.تامامینی اوْخویون → z-تستی. خی-کوادرات عۆمومی تستدیر: نه یین اوْلدوغونو دئمه دن بیر شئیین دۆز اوْلمادیغینی دئییر. اوّلجه اونو ایشله دین، سوْنرا باخین.
فرمول
سواللار
37 سایین جمعی n اوْلمالیدیر، بونا گؤره یالنیز 36-سی سربست دَییشه بیلر.
10,000 فیرلانمادا بیر خاناسی 1/25 نیسبتله دۆشن چارخ تکجه او خانانین حدینی 60 اطرافیندا وئرردی؛ χ² تقریباً 100، p عملاً صیفیر.
تئخنیکی باخیمدان بلی، هر خانا اۆچۆن 5.4 گؤزلنیلن سای ایله. آمما خاناسی یاپیشدیریلیب باغلانمیش چارخدان باشقا هئچ نه تاپمایاجاق.
یومورلو آرا

کوادراتا یۆکسلمیش سۆرپریزلری توْپلایین. 51.0 ایله موقاییسه ائدین.
قایناقلار
- Pearson, K. “On the criterion that a given system of deviations from the probable…”
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Wizard of Odds. “Organic Roulette Experiment.”